Ölçüden kalıp çıkarma: ölçü almaktan prova dikimine temel kalıp rehberi

Ölçüden kalıp çıkarmak ne demek?

Kalıp, bir giysinin kumaştan kesilecek parçalarının kâğıt üstündeki hâlidir. Ölçüden kalıp çıkarmak, bu parçaları birkaç vücut ölçüsünden, cetvel ve formüllerle çizmektir. Kalıba ulaşmanın üç yolu vardır; çoğu atölye üçünü birlikte kullanır:

Ölçüden çizimin ilk ürünü temel kalıptır (İngilizcede block ya da sloper): yakası, cebi ya da kapaması olmayan, yalnız vücuda oturan sade bir kalıp. Modeli bu temelin üstüne kurarsın: pensleri taşırsın, bolluk eklersin, yakayı ve kolu değiştirirsin. Bu işe model uygulaması denir. Temel kalıp ne kadar iyi oturursa ondan çıkan modeller de o kadar az düzeltme ister.

Çizim sistemleri kitaplarda ve okullarda öğretilir. Winifred Aldrich'in Metric Pattern Cutting for Women's Wear kitabı ve Alman Müller & Sohn sistemi bilinen iki örnektir. Sistemler ayrıntıda ayrılır ama hepsi aynı temel ölçülerle başlar.

Kalıp çıkarmak için hangi ölçüler gerekir?

Gereken ölçüler giysiye bağlıdır. Aşağıdaki tablo temel kalıplarda en sık kullanılan ölçüleri toplar; hepsi santimetre olarak alınır.

İki tür ölçüyü karıştırma. Vücut ölçüsü bedenin kendisidir; giysi ölçüsü bitmiş giysinin ölçüsüdür. Aradaki fark bolluktur. Göğüs, bel ve basen her zaman vücuttan alınır. İç boy ya da paça genişliği gibi bazı ölçüleri ise beğendiğin bir giysiden almak daha pratiktir.

Ölçüler ve bedenler sonunda teknik föyün ölçü tablosuna girer. Föyü nasıl kuracağını teknik föy rehberinde bulursun.

Vücut ölçüsü nasıl doğru alınır?

Kalıbın kalitesi ölçünün kalitesiyle başlar. Küçük bir ölçü hatası, provada büyük bir düzeltme olarak geri döner. Ölçü alırken şunlara dikkat et:

• Ölçüyü ince, vücuda oturan giysilerle ya da giysinin altına giyeceğin iç çamaşırıyla al; kalın bir kazağın üstünden alma.
• Bele ince bir lastik ya da kurdele bağla. Doğal bel çizgisi kendiliğinden belirir; boy ölçülerini bu çizgiye göre alırsın.
• Mezurayı gergin tut ama sıkma. Çevre ölçülerinde mezura her yerde yere paralel olsun; sırtı aynada ya da bir yardımcıyla kontrol et.
• Dik ama rahat dur, normal nefes al, karnını içeri çekme.
• Sırt boyu ve omuz gibi arka ölçüler için bir yardımcı iste. Tek başına alınan arka ölçüler sık sık hatalı çıkar.
• Her ölçüyü iki kez al ve ölçüleri tarihle birlikte yaz; vücut zamanla değişir.
• Bir kişi için değil de bir beden için çiziyorsan ölçüleri kendi beden tablondan al ve bütün kalıplarda aynı tabloya bağlı kal.

Bolluk nedir, kalıba ne kadar bolluk eklenir?

Bolluk, giysi ölçüsü ile vücut ölçüsü arasındaki farktır. Tam vücut ölçüsüyle çizilen dokuma bir giysi giyilmez: oturamazsın, kolunu kaldıramazsın, nefes alırken kumaş gerilir. Bolluğun iki parçası vardır:

• Hareket bolluğu. Rahat hareket etmek için gereken en az pay. Dar bir kalıpta bile bulunur.
• Model bolluğu. Görünüm için eklenen pay: rahat ya da bol kesimli bir parçanın fazladan genişliği.

Herkese uyan tek bir bolluk değeri yoktur. Bolluğu şunlara bakarak seç:

• Kumaş: dokuma kumaş esnemez ve bolluk ister. Esnek örme kumaşta bolluk çok az olabilir; çok esnek bir kumaşta giysi vücuttan bile dar çizilebilir.
• Giysinin türü: üstüne bir şey giyilen ceket ya da mont, altta kalan bir bluzdan daha çok bolluk ister.
• Vücudun neresi: bel çoğu zaman göğüs ve basenden daha az bolluk alır.
• İstenen kesim: dar, normal, rahat ya da bol.

En güvenli yol ölçmektir. Oturuşunu sevdiğin, benzer kumaştan bir giysiyi düz bir yere ser. Göğüs, bel ve basen hizasında enini ölç, iki katını al ve vücut ölçünden çıkar: kalan sayı o giysinin bolluğudur. Bir çizim sistemi kullanıyorsan önce sistemin bolluğu kendisinin ekleyip eklemediğine bak; aynı bolluğu iki kez eklemek sık yapılan bir hatadır.

Temel kalıp, pens ve prenses dikiş

Kumaş düzdür, vücut değildir. Pens, kumaştaki fazlalığı alıp düz bir parçayı göğsün, belin, kalçanın ve kürek kemiğinin kavisine uyduran üçgen bir dikiştir. Temel kalıpta pensler genelde şuralarda durur:

• Ön bedende göğüs pensi: göğüs ucuna doğru uzanır ama tam ucunda bitmez, biraz geride kalır.
• Ön ve arka bedende bel pensleri: göğüs ya da kürek kemiği ile bel arasındaki farkı alır.
• Arka omuz ya da arka yaka pensi: kürek kemiğinin kavisi için.
• Etek ve pantolonda bel pensleri: bel ile basen arasındaki farkı alır.

Pensin yeri değişebilir, aldığı miktar değişmez. Göğüs pensi kol oyuntusuna, omuza ya da yakaya taşınabilir; oturuş aynı kalır, yalnız görünüş değişir. Prenses dikiş de bir pens taşımasıdır: göğüs ve bel penslerinin aldığı fazlalık, omuzdan ya da kol oyuntusundan aşağı inen uzun bir dikişe dönüşür. Pensin yerine pli, büzgü ya da parçalı bir etek de aynı işi görebilir.

Bitmiş bir kalıbın her parçasında şu işaretler bulunur: dikiş çizgisi, kesim çizgisi, birleşecek parçaların buluşma yerlerini gösteren çıtlar, kumaşın boy ipliğine paralel durması gereken ip yönü çizgisi, pens uçları ve parçanın adı, bedeni ve kaç adet kesileceği.

Dikiş payı: paylı kalıp mı, net kalıp mı?

Dikiş payı, dikiş çizgisi ile kesim çizgisi arasındaki şerittir. Bir kalıp iki şekilde hazırlanır:

Payın genişliği tek bir sayı değildir. Ev dikişi için satılan kalıplarda 1,5 cm sık görülür; hazır giyimde çoğu zaman 1 cm, overlokla birleştirilen dikişlerde daha dar pay kullanılır. Etek ucu ve paça daha geniş pay alır. Yaka gibi kavisli kenarlar ise daha dar pay ister ki kıvrımda kumaş birikmesin. Kararını kumaşa, dikiş tipine ve kenar temizleme yöntemine göre ver ve kalıbın üstüne yaz.

Taban beden ve serileme: kalıbı diğer bedenlere taşımak

Birden fazla beden üretiyorsan her bedeni ayrı ayrı çizmezsin. Önce tek bir bedeni çizer, prova eder ve oturtursun: bu, taban beden ya da numune bedenidir. Diğer bedenler bu kalıptan büyütülüp küçültülür; bu işe serileme denir.

1. Beden tablonu hazırla

   Her beden için göğüs, bel, basen ve boy ölçülerini bir tabloda topla. Bedenler arasındaki farklar senin serileme kuralların olur.

2. Taban bedeni çiz ve oturt

   Beden aralığının ortasındaki bir bedeni çiz, prova dikimiyle sına ve düzelt. Taban beden oturmadan serileme yapma; yoksa aynı hata her bedene geçer.

3. Farkları kalıbın noktalarına dağıt

   Bir çevre ölçüsünün beden farkı, ön ve arka parçalar ile yan dikiş arasında bölünür. Boylar çoğu zaman çevrelerden daha az değişir.

4. Bedenleri iç içe çiz ve kontrol et

   Bedenleri ortak bir noktadan iç içe çiz. Çizgiler arasındaki aralık düzenli olmalı; bir yerde açılıp kapanıyorsa bir ölçü yanlış serilenmiştir.

Beden adımları markaya, pazara ve beden aralığına göre değişir; büyük bedenlerde adım çoğu zaman büyür. Taban bedenden çok uzaklaşan bir beden, serilemek yerine kendi ölçüleriyle yeniden çizilmeyi hak edebilir.

Prova dikimi: kalıbı asıl kumaşa geçmeden sına

Hiçbir kalıp ilk çizimde tam oturmaz. Prova dikimi, kalıbı ucuz bir kumaşta dikip üstünde denemektir. Genelde amerikan bezi kullanılır; asıl kumaşın ağırlığına ve dökümüne yakın bir kumaş daha doğru sonuç verir. Esnek bir kumaş için çizilen kalıbın provası da benzer esneklikte bir örme kumaşla yapılır. Provayı giyip şunlara bak:

• Yan dikişler yere dik iniyor mu, öne ya da arkaya kaçıyor mu?
• Etek ucu her yanda yerden aynı yükseklikte mi?
• Kumaşta çekme izi var mı? Çekme izleri sorunun olduğu yeri gösterir.
• Pens uçları doğru yerde mi, uçta sivri bir kabarıklık kalıyor mu?
• Omuz dikişi omzun üstünde mi, kol oyuntusu kolu sıkıyor mu?
• Otur, yürü, kollarını kaldır: pantolonda ağ çekiyor mu, sırtta kumaş geriliyor mu?

Düzeltmeleri provanın üstüne iğne ve kalemle işaretle, sonra kalıba aktar. Değiştirdiğin her dikişin karşı parçasını da kontrol et: birleşen iki kenarın boyu eşit, çıtlar karşılıklı olmalı. Büyük bir değişiklikten sonra ikinci bir prova dik.

Ölçüden kalıpta sık yapılan hatalar

• Ölçüyü kalın bir giysinin üstünden ya da mezurayı sıkarak almak.
• Vücut ölçüsü ile giysi ölçüsünü karıştırmak.
• Bolluğu unutmak ya da çizim sistemi zaten eklediği hâlde ikinci kez eklemek.
• Dikiş payını unutmak ya da paylı bir kalıba kumaşta bir kez daha pay vermek.
• Birleşecek dikişlerin boylarını karşılaştırmamak: ön ve arka yan dikiş aynı boyda olmalı.
• Çıtları, ip yönünü ve parça adını kalıba yazmamak.
• Taban beden oturmadan serilemek.
• Prova dikmeden asıl kumaşı kesmek.
• Gerçek boyutlu bir PDF kalıbı “sayfaya sığdır” ile yazdırmak. Ölçek yüzde yüz olmalı; kalıptaki kontrol karesini cetvelle ölç.

Stiloir'de ölçüden kalıp: adım adım

Stiloir, web'de, iPhone'da ve iPad'de çalışan bir moda araştırma ve tasarım uygulamasıdır. Ölçüden kalıp aracı web'deki panoda çalışır: panodaki bir giysi görselinden yola çıkar ve senin ölçülerinle pantolon, etek, elbise ya da üst için bir temel kalıp çizer. Yapay zeka yalnız kesimi okur; çizgileri, pensleri ve bolluğu formül çizer.

1. Giysi görselini seç

   Web'deki panoda bir giysi fotoğrafını, teknik çizimini ya da eskizini seç. Alt çubuktaki AI / Dönüştür düğmesine bas ya da sağ tıkla ve Ölçüden kalıp'ı seç. Görselde birden fazla giysi varsa Hangi giysi? sorusundan kalıbı çıkacak olanı seç.

2. Okunan kesimi kontrol et

   Görselden okunan kesim kısa etiketler olarak görünür: giysi, kalıp, kol, yaka, prenses dikiş, korse, kalça kapağı ya da etek parçaları gibi. Yanlış okunan bir şey varsa Düzelt'e bas ve seçimi değiştir. Görselde pantolon, etek, elbise ya da üst görünmüyorsa giysiyi ve kesimi kendin seçersin.

3. Taban bedeni seç, ölçülerini yaz

   Taban beden'den bir beden seç; panelde 34 ile 46 arası Avrupa bedenleri var. Ölçüler o bedenin standart tablosundan dolar; Ölçüler (cm) alanında kendi ölçünle düzelt. Pantolonda iç boy, paça, diz ve uyluk pantolonun kendi ölçüleridir; bel, basen ve oturuş vücuttan alınır.

4. Diğer bedenleri ve dikiş payını seç

   Kalıp bedenleri'nden serilenecek bedenlere dokun. Bu bedenler taban bedenden büyütülüp küçültülür, göğüs, bel ve basen beden başına 4 cm değişir ve hepsi kalıpta iç içe çizilir. Dikiş payı'nda paylı ya da net kalıbı seç.

5. Kalıbı oluştur

   Kalıbı oluştur düğmesi kaç kredi kullanılacağını yazar; kredi düşmeden önce uygulama içinde bir onay penceresi açılır. Seçim bir fotoğrafsa önce teknik çizimi çizilip panoya eklenir ve kalıp onun yanına gelir. Bir teknik çizimi ya da eskizi seçtiysen yeni çizim yapılmaz. Teknik çizimin nasıl çıktığını fotoğraftan teknik çizim rehberinde anlattık.

Panodaki kalıp: ölçü tablosu, revize, 3B kontrol ve dosyalar

Kalıp panoya düzenlenebilir çizgiler olarak eklenir. Her parça adını, bedenlerini ve kaç adet kesileceğini taşır; çıtlar, pensler ve ip yönü okları işaretlidir. Taban beden koyu, diğer bedenler açık gri çizilir. Kalıbın yanında küçük bir ölçü tablosu durur ve taban bedenin sütunu gölgelidir. Panelde aynı tablo, her parçanın kesim ölçüsü (en × boy) ve alınacak malzemeyle, örneğin gizli fermuar ya da kuşgözüyle birlikte görünür.

DXF dosyaları moda kalıp CAD programlarının değişim biçimlerindedir (AAMA ve ASTM). Programın birini açmazsa ötekini dene. PDF 1:1 gerçek boyutta tek bir sayfadır ve A4 sayfalara bölünmez; bu yüzden büyük format bir yazıcı ya da plotter gerekir. Yazdırırken ölçeği yüzde yüz seç ve 10 cm'lik kontrol karesini cetvelle ölç.

Stiloir'deki kalıbın sınırları

• Bu bir temel kalıptır. Üretime göndermeden önce bir kalıpçının kontrol etmesi ve prova dikimi gerekir; panel de bunu yazar.
• Dört kalıp türü var: pantolon, etek, elbise ve üst. Ceket ya da mont için ayrı bir temel kalıp yoktur; bunlar üst kalıbından başlar.
• Yapay zeka yalnız kesimi okur ve yanlış okuyabilir. Ölçüyü görselden almaz; görselden en fazla bir eteğin yaklaşık boyunu önerir. Okunan kesimi her zaman kontrol et.
• 3B kontrol yaka, kemer ve süsler olmadan temel bloğu diker. Hızlı bir kontroldür; prova dikiminin yerini tutmaz.
• Ölçüden kalıp şu an yalnız web'deki panoda var; iPhone ve iPad uygulamasında yok.

Kalıp tek başına üretime yetmez: çizimler, ölçü tablosu ve malzeme listesi bir teknik föyde buluşur. Bunun için teknik föy rehberine, diğer konular için bütün rehberlere bak.